Historia

Szybki rozwój i różnicowanie się tematyki badawczej na świecie w tamtym okresie w zakresie technologii materiałów, w tym półprzewodników, cybernetyki, automatyki, teorii systemów, technik komputerowych itp., połączony z tworzeniem interdyscyplinarnych kierunków badawczych, był przyczyną powstawania i rozwoju nowych zespołów badawczych, w tym zespołów interdyscyplinarnych. Następstwem tego była konieczność reorganizacji instytucji badawczych. Nastąpiło to również w Polsce, czego wyrazem było powstawanie i reorganizacja instytutów PAN. W 1971 r., z Instytutu Automatyki PAN, został utworzony Instytut Cybernetyki Stosowanej PAN (ICS PAN), którego dyrektorem został Prof. Maciej Nałęcz. Tematyka badań prowadzonych w ICS PAN dotyczyła: (1) metod i urządzeń pomiarowych różnych wielkości mechanicznych, elektrycznych, magnetycznych i optycznych; (2) wykorzystania uzyskanych sygnałów pomiarowych dla różnych celów, w tym biomedycznych, głównie z wykorzystaniem metod elektrycznych; (3) komputerowych metod i urządzeń do przetwarzania i analizy sygnałów i obrazów biomedycznych; (4) metod cybernetycznych i (5) bioniki.

Jednocześnie, w latach 1971-1975 w Polsce zostały podjęte szerokie badania interdyscyplinarne, w ramach ogólnopolskiego problemu węzłowego 06.6.1 „Badania nad zastosowaniem nowych zjawisk fizycznych i technologii do budowy przyrządów pomiarowych i elementów automatyki oraz opracowanie i wdrożenie do małoseryjnej produkcji aparatury naukowo badawczej”. ICS PAN został w tym przypadku wyznaczony na jednostkę koordynującą, a prof. Maciej Nałęcz został powołany na kierownika tego problemu węzłowego.

Podjęcie badań o tak rozległej tematyce wymagało zainteresowania nią i przyciągnięcia do współpracy zespołów badawczych i pracowników o odpowiednich specjalnościach z licznych instytucji. Oprócz wymienionych wcześniej absolwentów Wydziałów Elektrycznego i Elektroniki Politechniki Warszawskiej, w realizacji zadań problemu węzłowego 06.6.1 uczestniczyli też absolwenci uczelni o innych specjalnościach, np. z Wydziałów: Mechaniki Precyzyjnej (obecnie Mechatroniki), Chemicznego i Inżynierii Chemicznej i Procesowej Politechniki Warszawskiej, a także – z Akademii Medycznych.

Ważnym czynnikiem stymulującym upowszechnianie w kraju nowych dyscyplin naukowych stało się utworzenie w 1972 roku Komitetu Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN, którego przewodniczącym, w wyniku wyborów, został prof. Maciej Nałęcz i pełnił tę funkcję do 2007 r. 

W 1973, w związku z hasłem tworzenia „wielkich organizacji gospodarczych” (WOG-ów), lansowanym przez ówczesne władze polityczne kraju, z połączenia Instytutu Cybernetyki Stosowanej PAN oraz wybranych zespołów badawczych z Instytutu Filozofii i Socjologii PAN i innych jednostek zajmujących się tematyką informatyczną został utworzony Instytut Organizacji i Kierowania (IOiK), jako jednostka naukowa podlegająca PAN oraz Ministerstwu Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki. 

W ramach IOiK PAN i MNSWiT, którego Dyrektorem  został Prof. Andrzej Straszak, były kontynuowane, prowadzone poprzednio w ICS PAN, badania preferowane ze względu na ówczesne potrzeby polityczno-gospodarcze. W szczególności dotyczyło to: teorii sterowania wielkimi systemami, teorii i metod organizacji pracy, teorii i podstaw działania wielokomputerowych systemów informatycznych itp. W ramach tego Instytutu, w Ośrodku Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej (OBiIB), utworzonym z inicjatywy Prof. Macieja Nałęcza, który został Kierownikiem tego Ośrodka, były kontynuowane badania prowadzone poprzednio w ICS PAN z zakresu biocybernetyki i inżynierii biomedycznej oraz systemów pomiarowych i sterowania. Zapobiegło to ograniczeniu badań w IOiK z tego obszaru. Instytut utworzony w ten sposób ze względów politycznych, przetrwał tylko 2 lata.

Opierając się na kadrze naukowej pracującej w Ośrodku Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej IOiK PAN i MNSzWiT, w styczniu 1975 roku, zespół pod kierunkiem prof. Macieja Nałęcza przygotował wniosek o powołanie IBIB PAN. Ważną przesłanką utworzenia w Polsce tego interdyscyplinarnego Instytutu, było oparcie jego działalności na integracji odległych dziedzin wiedzy, jakimi są biologia i medycyna z jednej strony, a nauki ścisłe i nauki techniczne z jej metodami badawczymi, pomiarowymi i matematycznymi z drugiej strony. W przodujących krajach świata powstawały w tamtym okresie liczne placówki prowadzące badania w wymienionym wyżej zakresie. Były wydawane czasopisma poświęcone tej tematyce. IBIB PAN rozpoczął działalność 15 października 1975 – na podstawie Uchwały Prezydium PAN z dnia 15 lipca 1975 r. Głównym organizatorem Instytutu i pierwszym jego Dyrektorem był Profesor Maciej Nałęcz. Korzystne warunki dla rozwoju Instytutu, a także nowej dyscypliny w Polsce miały także różne zainicjowane zdarzenia, które stały się podstawą długofalowej aktywności, w tym organizacja Krajowych Konferencji Naukowych Biocybernetyka i Inżynieria Biomedyczna (od 1976 r.) i wydawanie kwartalnika Biocybernetics and Biomedical Engineering (od 1980 r.) oraz budowa nowej siedziby Instytutu przy ul. Księcia Trojdena 4 w Warszawie. Ważną rolę w wymienionych działaniach organizacyjnych i badawczych odgrywali, głównie w początkowym okresie działalności IBIB PAN, najbliżsi współpracownicy Prof. Macieja Nałęcza, m.in. późniejsi profesorowie: Stanisław Topiński, Ignacy Zawicki, Władysław Torbicz, Andrzej Weryński, Roman Maniewski, Zbigniew Dunajski, Wojciech Piątkiewicz, Marek Darowski, Wojciech Zmysłowski i Jan Wójcicki. 

IBIB PAN jest największą placówką w Polsce prowadzącą badania dotyczące dyscypliny inżynierii biomedycznej. Jako pierwszy w Polsce, uzyskał uprawnienia do nadawania stopni doktora (1983 r.) i doktora habilitowanego (1987 r.) w dziedzinie nauk technicznych – w dyscyplinie biocybernetyka i inżynieria biomedyczna. Aktualnie nazwy te to: dziedzina nauk inżynieryjno-technicznych i dyscyplina inżynieria biomedyczna. IBIB PAN, od jego powołania, oprócz swojej działalności statutowej, włączył się aktywnie do działalności mającej na celu rozwój inżynierii biomedycznej w kraju. Od powstania w 1988 r. Międzynarodowego Centrum Biocybernetyki PAN (MCB), które jest administracyjnie połączone z IBIB PAN, i którego dyrektorem przez 21 lat był Prof. Maciej Nałęcz, Instytut rozwinął bliskie kontakty z wieloma placówkami i organizacjami zagranicznymi. Ułatwiało to międzynarodową współprace naukową nie tyko Instytutowi, ale również innym zespołom badawczym z Polski. Dobre obecnie warunki lokalowe, w tym pokoje hotelowe w siedzibie Instytutu ułatwiają organizowanie seminariów i konferencji naukowych – krajowych i międzynarodowych.